Auditieve overprikkeling

Al jaren voor autisme ooit genoemd werd, had ik last van auditieve overprikkeling. Ik hoorde geluiden die anderen niet hoorden, zoals de tl-lampen in wachtkamers of de beamer op school. Waar de andere kinderen blij werden als de “tv-kast” het lokaal binnengereden werd, zorgde het bij mij vooral voor gevoelens van angst: nog meer lawaai!

De auditieve overprikkeling wordt bij mij veroorzaakt door twee dingen:
1) Mijn ‘range’ van hoorbare geluiden is groter dan die van anderen, zowel in de lage als de hoge frequenties pikt mijn gehoor meer op.
2) Net zoals met mijn andere zintuigen zorgt het ontbreken van een filter ervoor dat ik alle geluiden blijf horen, in plaats van me te kunnen focussen op alleen die geluiden die van belang zijn.

Nulmeting
Terwijl ik dit schrijf hoor ik bijvoorbeeld: het geluid van mijn vingers op het toetsenbord, de vogels buiten, de wind, het ademen van mijn vriend, mijn eigen ademhaling, mijn poes die zijn vacht likt, een voorbijkomende auto, de vogels buiten, de computer die zichzelf probeert te koelen, het slikken van mijn vriend, mijn kitten dat op vliegjes jaagt, het geluid van de standby-stand van onze tv, het geluid van een hand die over kleding beweegt, regendruppels, de trilfunctie van een telefoon bij de buren, een langsrijdende fietser… En zo door. Er komt geen einde aan de stroom van geluiden.

Op dit moment is het ochtend én weekend, en gister had ik een extra vrije dag opgenomen om te rusten. Ik ben uitgerust en niet overprikkeld. Ik hoef vrij weinig vandaag. In andere woorden: ik ben zo relaxt als ik maar kan zijn, en tóch zijn de geluiden intens. Je zou dit een nulmeting kunnen noemen: dit is hoe de wereld binnen in mijn huis klinkt als alles rustig is, zowel om mij heen als in mijn hoofd. Vermoeidheid en stress hebben een heftige invloed op hoe ik de wereld ervaar. Ik zal maar niet beschrijven hoe de wereld klinkt als ik overprikkeld ben…

Hulpmiddelen
Helaas heeft de wereld geen volumeknop, maar gelukkig zijn er wel hulpmiddelen om de wereld wat zachter te zetten. Toen ik klein was wikkelde ik vaak mijn “slaapdoek” om mijn hoofd, als een soort extra laag tussen mij en de geluiden. Later, toen ik mijn eerste walkman kreeg, werd mijn koptelefoon mijn beste vriend. Het was een goedkoop ding, met slecht geluid en weinig demping, maar door zelfgekozen muziek op te zetten kon ik toch de rest van de geluiden wat dempen. Later werd deze vervangen door oortjes die je in je oren kon doen (wat helaas heel naar voelt bij mij, maar wel geluid beter tegenhoud). Sinds ik zelf geld verdien én inzie dat ik de wereld daadwerkelijk anders waarneem dan anderen, heb ik echter betere hulpmiddelen gevonden. Ik heb van alles geprobeerd, zelfs hele dure oortjes van Kickstarter waarmee je specifieke frequenties van de wereld kunt aanpassen maar waar ik helaas weinig aan had omdat standaard oortjes zo onprettig voelen. De twee dingen waar ik echter het meest aan heb en die ik dan ook bijna altijd bij me heb zijn otoplastieken en noise-cancelling headphones.

Otoplastieken
Otoplastieken zijn op maat gemaakte oordoppen. Je kunt deze laten maken bij de gehoorspeciaalzaken waar ze ook gehoorapparaten verkopen. Ze kosten rond de 100-150 euro, maar voor mij zijn ze dat meer dan waard. Zelf heb ik twee soorten: een set met filter, en een set zonder.

De otoplastieken met filter zijn zogenoemde “harde” otoplastieken. Ze bestaan uit doorzichtig plastic dat je een klein beetje in kunt drukken, zoals hard rubber. Bovendien zit er dus een filter in, waardoor geluid niet direct maar door het filter in je gehoorgang komt. Er zijn verschillende filters, die elk een andere hoeveelheid geluid tegenhouden, gemeten in het aantal decibel. Zelf heb ik een zwart filter, dat het hoogste aantal decibel tegenhoud. Deze oordoppen draag ik als ik bijvoorbeeld naar een concert ga: ze maken het geluid zachter, maar vervormen het niet volledig.

De otoplastieken zonder filter zijn eigenlijk bedoeld voor slapen. Ze zijn hol vanbinnen, en daardoor een stuk zachter dan de versie met filter. De mijne heb ik bij Schoonenberg Hoorsupport vandaan en zijn echt mijn favoriete oordoppen. Op de website staat alleen een afbeelding van de gele versie, maar zelf heb ik doorzichtige. Ze zitten echt perfect en ik krijg helemaal geen last van mijn oren, waardoor ik ze veel langer kan dragen dan de harde otoplastieken. In deze oordoppen zit geen gat voor het geluid, ze sluiten je gehoorgang dus helemaal af. Natuurlijk kan een stukje plastic er niet voor zorgen dat je niks meer hoort, maar het dimt de geluiden wel ontzettend fijn. Bovendien zijn ze zo goed als onzichtbaar: niemand ziet dat ik ze in heb, waardoor niemand gek opkijkt. Deze draag ik vooral veel in het openbaar vervoer, maar ook op andere plekken waar mensen het gek zouden kunnen vinden als ik met grote oordoppen oploop, zoals op feestjes.

Noise-cancelling headphones


Naast de otoplastieken heb ik ook noise-cancelling headphones. Dit is een koptelefoon met een speciale functie om geluid tegen te gaan. Eigenlijk zijn alle soorten oordoppen en koptelefoons “noise-cancelling”: doordat je iets in of op je oren hebt houden ze geluid tegen. Dit noemen ze passieve noise-cancelling, ofwel passieve ruisonderdrukking. De koptelefoons die ik bedoel zijn wel anders, die hebben namelijk actieve noise-cancelling, ofwel actieve ruisonderdrukking. Geluid bestaat uit geluidsgolven, en koptelefoon (of oordoppen) met actieve noise-cancelling vangen dit op mijn een microfoontje en produceren dan anti-geluid, oftewel de omgekeerde geluidsgolf. Als je de noise-cancelling functie aanzet hoor je dit ook: doordat de technologie net perfect is hoor je een zoem. Ook kan het voor een soort druk op je oren zorgen. Hier had ik met een goedkopere koptelefoon veel last van, maar met mijn huidige exemplaar niet. Ik heb nu degene van de afbeelding: de Bose Quietcomfort 35ii. De noise-cancelling technologie in deze koptelefoon is erg goed (volgens sommige reviewers is Bose de beste op de markt), en de koptelefoon zelf zit ontzettend comfortabel. Hij drukt totaal niet en ik kan hem uren dragen. Het grote verschil met de otoplastieken is, naast de actieve ruisonderdrukking, dat de koptelefoon een stuk minder subtiel is. Op een feestje kun je niet ongezien een koptelefoon dragen. Dit hoeft niet erg te zijn: als mensen weten wat er speelt dan accepteren ze dat. Al droeg ik ze laatst een keer tijdens het bowlen met de schoonfamilie, en toen dacht de schoonzus die blijkbaar nog niet van mijn autisme afwist dat ik de hele tijd vrij asociaal muziek zat te luisteren… Maar op kantoor, waar ik de koptelefoon het meest gebruik, kan het juist helpend zijn: doordat collega’s direct zien dat ik hem op heb zijn ze ook minder geneigd me te storen.

Afwegen
Ben ik met deze hulpmiddelen nou volledig van mijn auditieve overprikkeling verlost? Nee, helaas niet. Mijn oren zijn nou eenmaal overgevoelig, al kan dat met de jaren wel “beter” worden: je gehoor verslechterd als je ouder wordt, wat voor mij in eerste instantie een positieve ontwikkeling zou zijn. Maar het risico van gehoorbescherming dragen om de wereld zachter te zetten, is dat de wereld juist nóg harder wordt wanneer je ze uit/af doet. Hoe meer je blootgesteld wordt aan geluiden, hoe meer je hersenen daar ook aan gaan wennen. Dus hoe vaker je je oren afdekt, hoe minder je gewend raakt. Daarom blijft het voor mij altijd nog een strijd of ik mijn otoplastieken of koptelefoon wel of niet zal dragen: als ik nu voor rust kies, zorgt dat voor meer lawaai op de lange termijn. Ik blijf dus altijd goed de momenten kiezen waarop ik ze mag dragen, en probeer ook vaak genoeg zonder extra hulpmiddelen het huis uit te gaan. Op werk draag ik in principe geen hoofdtelefoon, ténzij ik me echt niet kan concentreren. Thuis probeer ik nooit mijn oren te bedekken, ténzij ik al overprikkeld ben. Buiten draag ik geen gehoorbescherming, ténzij ik het openbaar vervoer in ga of boodschappen moet doen terwijl ik overprikkeld ben. Zo blijft het altijd een afweging, en dus geen ultieme oplossing. Maar de rust die ze me kunnen bieden als het echt nodig is, is meer dan welkom!


Continue Reading

Ritalin, ADHD en Autisme

I’m back! Na een lange radiostilte (glasvezelstilte?) ben ik terug met een blog.

Een maand geleden kreeg ik door de psychiater Ritalin (althans, een merkloze variant van het methylfenidaat) voorgeschreven. Mijn eerste reactie? Maar ik heb toch geen ADHD?!

Nee, ik heb inderdaad geen ADHD-diagnose. En ja, misschien toch wel.

Kenmerken ADHD vs Autisme
Bij ADHD is er een combinatie van onoplettendheid en hyperactiviteit/impulsiviteit.
De DSM-V schrijft er het volgende over:


1 Onoplettendheid
Zes (of meer) van de volgende symptomen zijn gedurende minstens zes maanden aanwezig geweest in een mate die niet consistent is met het ontwikkelingsniveau en die een negatieve invloed heeft op sociale en schoolse of beroepsmatige activiteiten.
a slaagt er vaak niet in voldoende aandacht te geven aan details of maakt achteloos fouten in school, werk of bij andere activiteiten.
b heeft vaak moeite om aandacht bij taken of spel te houden.
c lijkt vaak niet te luisteren als hij/zij direct wordt aangesproken.
d volgt vaak aanwijzingen niet op en slaagt er dikwijls niet in om schoolwerk, karweitjes of taken op het werk af te maken.
e heeft vaak moeite met het organiseren van taken en activiteiten.
f vermijdt vaak om, heeft een afkeer van of is onwillig zich bezig te houden met taken die een geestelijke aandacht vereisen.
g raakt vaak dingen kwijt die nodig zijn voor taken of activiteiten.
h wordt gemakkelijk afgeleid door uitwendige prikkels.
i is vaak vergeetachtig tijdens dagelijkse bezigheden.

2 Hyperactiviteit en impulsiviteit
Zes (of meer) van de volgende symptomen zijn gedurende minstens zes maanden aanwezig geweest in een mate die niet consistent is met het ontwikkelingsniveau en die een negatieve invloed heeft op sociale en schoolse of beroepsmatige activiteiten.
Hyperactiviteit
a beweegt vaak onrustig met handen of voeten, of draait in zijn of haar stoel.
b staat vaak op in situaties waarin verwacht wordt dat je op je plaats blijft zitten.
c rent vaak rond of klimt overal op in situaties waarin dit ongepast is.
d kan moeilijk rustig spelen of zich bezighouden met ontspannende activiteiten.
e is vaak “in de weer” of “draaft maar door”.
f praat vaak excessief veel.
Impulsiviteit
g gooit het antwoord er vaak al uit voordat een vraag afgemaakt is.
h heeft vaak moeite op zijn of haar beurt te wachten.
i stoort vaak anderen of dringt zich op.


Van het eerste kader, onoplettendheid, herken ik niet al teveel. Ik let júist op details en ben juist graag bezig met ‘taken die geestelijke aandacht vereisen’. Maar als je beter kijkt is de overlap met Autisme-symptomen niet ver te zoeken, zéker niet als er, zoals bij mij, veel sprake is van overprikkeling en problemen met executieve functies zoals plannen (overzicht) en impulscontrole. Bijvoorbeeld: heeft vaak moeite met het organiseren van taken en activiteiten, raakt vaak dingen kwijt die nodig zijn voor taken of activiteiten, wordt gemakkelijk afgeleid door uitwendige prikkels, beweegt vaak onrustig met handen of voeten, of draait in zijn of haar stoel, is vaak “in de weer” of “draaft maar door”, praat vaak excessief veel,  gooit het antwoord er vaak al uit voordat een vraag afgemaakt is, heeft vaak moeite op zijn of haar beurt te wachten, stoort vaak anderen of dringt zich op… Met name de hyperactiviteit en impulsiviteit herken ik, en de onoplettendheid komt naar boven wanneer ik overprikkeld ben.

En, werkt het?
Dus ondanks dat ik geen ADHD heb, is de overlap met sommige autisme-symptomen zo groot dat er soms toch Ritalin voorgeschreven wordt. Het doel (bij mij) is: meer rust in mijn hoofd, minder afleiding door externe en interne prikkels en daardoor minder overprikkeling en minder vermoeidheid. En het is zeker geen wondermiddel, maar het werkt wel degelijk! Ik kan me een stuk beter concentreren op mijn werk en val niet halverwege de dag in slaap (al is het nog steeds lastig om na 21:00 wakker te blijven).

’s Ochtends neem ik mijn eerste pilletje, waarna ik me klaar maak om naar werk te gaan of om thuis de dag te beginnen. Na een half uur begint het te werken en kan aan het werk (ofwel onderzoek en onderwijs, ofwel huishoudelijke taken). Tegen het middaguur merk ik dat ik erg moe wordt en neem ik even pauze, plus nog een pilletje. Daarna kan ik nog door, al word ik niet meer zo gefocust als in de ochtend. Eventueel kan ik eind van de middag nog een derde pilletje nemen, zodat ik ’s avonds ook nog iets waard ben, maar dat doe ik liever niet. Inmiddels ken ik mezelf goed genoeg om ’s avonds niks meer in te plannen, tenzij ik de hele dag vrij heb. En ik geloof nog steeds dat jezelf voldoende rust geven beter werkt dan een pilletje, waarmee je voor mij gevoel toch energie leent van de volgende dag. Daarom probeer ik in het weekend ook volledig rust te nemen, zónder Ritalin te gebruiken.

Ik ben blij met dit medicijn en wat het voor me doet! De bedoeling is dat ik het binnenkort enkel nog ga gebruiken op werkdagen, en daar werk ik nu al rustig naartoe door op niet-werkdagen niet of minder te gebruiken. Het geeft me het gevoel dat ik eindelijk weer kan nadenken, kan focussen op mijn werk en niet telkens alleen maar wil slapen. Het sleept me door deze burnout heen!

Continue Reading

Verzwaringsdekens

Soms (ja, oke, nu) gaat het even niet zo lekker. Alles voelt teveel. Paniekgevoelens komen telkens op, zonder dat ik weet waar ze vandaan komen. Mijn medicatie lijkt niet echt te helpen. Mijn hoofd knalt uit elkaar van de hoofdpijn (waar ik hopelijk binnenkort van verlost ben, aangezien ik overmorgen geopereerd word). Er zijn een aantal dingen die in zo’n situatie helpend zijn, en vandaag wil ik iets schrijven over mijn zware deken.

De zware deken (ook wel verzwaringsdeken of heavy blanket genoemd) is een deken die, tsja, je raadt het niet, zwaar is. Zo’n 10-20% van je lichaamsgewicht wordt aangeraden. Zelf heb ik een deken van 10 kg. Hij is gevuld met kersenpitten of kunststof granulaat korrels. De eerste optie is goedkoper, maar de tweede optie is wasbaar. En aangezien zo’n deken jaren meegaat, is dat toch wel een vereiste voor mij…

De theorie is dat de deken diepe druk uitoefent op je lichaam, wat een rustgevend effect heeft; het effect van vastgehouden worden. Deze druk op je lichaam zorgt ervoor dat je lichaam de neurotransmitter serotonine aanmaakt, een neurotransmitter die van belang is bij de regulering van emoties en slaap.

Een studie bij volwassenen (Ghaly & Teplitz, 2004) vond dat slapen met een zware deken cortisol-levels in het bloed afnamen, met name bij vrouwen. Cortisol is een hormoon dat je lichaam aanmaakt bij stress, en wordt daarom ook wel het stresshormoon genoemd. Maar cortisol is ook van belang voor het verteren van voedsel en voor je slaap-waak ritme. Te hoge cortisol-levels in het bloed zorgen voor stress, dus een afname is in veel gevallen positief. De proefpersonen werden ook gevraagd om hun welzijn te beoordelen, en gaven aan beter te slapen en minder pijn en stress te ervaren. Een meer recente studie bij kinderen met autisme (GringrasGreenWrightRushSparrowhawkPratt, … & Wiggs, 2014) vond echter geen effect op het totale aantal uren dat deze kinderen sliepen. Wel prefereerden de kinderen (en hun ouders) de zware deken boven hun gewone deken. 

Onderzoek is dus niet volledig overtuigd van het effect van verzwaringsdekens op relaxatie, al zijn er wel aanwijzingen. Sinds de aanschaf maak ik er veel gebruik van. Ik probeer er niet elke nacht onder te slapen om gewenning tegen te gaan, en gebruik hem vooral als ik erg overprikkeld of paniekerig ben. Als ik een paniekaanval heb is onder de zware deken gaan liggen een van de weinige dingen die helpt.

Het gevoel als ik onder de zware deken kruip, dat directe gevoel van hard vastgehouden worden en het gevoel van veiligheid dat daarmee samenhangt voor mij, helpt me ontzettend goed als mijn emoties en/of de overprikkeling me teveel worden.

Natuurlijk is een zware deken echt niet de oplossing voor alles, maar ik heb nooit spijt gehad van mijn aankoop. Tegenwoordig zijn er steeds meer mensen die zware dekens maken, en zijn ze dus ook makkelijker verkrijgbaar: ook in Nederland!

Zelf kocht ik mijn deken zo’n 2,5 jaar geleden, via De Naaitafel. Hier kun je ook dekens huren, voor als je eerst uit wilt proberen of het iets voor je is.
Ook bij Handmade by Daantje kun je zware dekens kopen, in allerlei verschillende prints!

Hebben jullie wel eens onder een zware deken gelegen? En geeft dat jullie ook rust?

Continue Reading