Hyperfocus of flow

Afgelopen week had ik een interessant gesprek met een collega. Het was hem opgevallen dat, ondanks dat ik meestal elk geluid hoor, ik soms zo hard aan het werk ben dat ik niks meer mee lijk te krijgen van wat er om me heen gebeurd. Hij weet dat ik noise-cancelling headphones gebruik omdat ik anders overprikkeld raak van al het “lawaai” op de afdeling (wat anderen amper lijken te registreren), dus vroeg zich af hoe het kan dat ik soms juist volledig onbereikbaar ben en zelfs niet op mijn eigen naam reageer.

Dat kon ik hem wel uitleggen. Ik heb namelijk al zolang ik het me kan herinneren momenten van intense concentratie, waarin ik compleet in mijn eigen wereld zit. “Hyperfocus noemen ze dat”, vertelde ik hem. Hyperfocus is de reden dat ik op de universiteit papers in een middag kon schrijven of een geheel tentamen in een paar uur leerde. Hoe ik nu in mijn werk soms het werk van een hele week in een sessie van vijf uur prop. Maar ook hoe ik als kind hele boeken achter elkaar las. “Hyperfocus? Is dat hetzelfde als flow?” vroeg hij me.

Daar had ik eigenlijk geen antwoord op… Flow is een staat waarin je zo opgaat in een taak, dat je de rest vergeet. Waarin alles “flowt”, en dus makkelijk gaat. Je zo geconcentreerd bezig bent, dat je bergen werk verzet. Dat klinkt dus behoorlijk als wat ik beschreef over mijn hyperfocus, maar waarom heeft het dan een andere naam? En flow wordt geassocieerd met iets positiefs, iets wat je wílt bereiken. Terwijl ik keer op keer van psychologen en hulpverleners heb gehoord dat ik ervoor moet zorgen niet in een hyperfocus te geraken. Iets wat ik altijd lastig heb gevonden, want hyperfocus is zo dubbel voor mij. Ik wíl die hyperfocus lang niet altijd voorkomen. Ik ben super productief in hyperfocus, en kom tot creatieve inzichten. Maar… ik heb er geen controle over als ik eenmaal in een hyperfocus zit.

En dit is het grote verschil tussen hyperfocus en flow. Flow is positief. Hyperfocus kan dat ook zijn, maar niet altijd. In een staat van flow heb je controle over wat je wel of niet doet, in een staat van hyperfocus niet. Flow is willen, hyperfocus is moeten. Als ik in een hyperfocus zit, kan ik niet stoppen. Het is dwangmatig: ik moet doorgaan. Ik vergeet mijn omgeving en mijn lichaam hierbij zo volledig, dat er niks anders meer lijkt te bestaan dan hetgeen mijn hyperfocus op gericht is. Tot ik er niet meer omheen kan. Alle signalen heb ik gemist, tot het te laat is. Ineens zie ik sterretjes en begint de hoofdpijn te dreunen, vaak is dit het begin van migraine. Ik merk ineens hoe vol mijn blaas is, maar zie zwart of val zelfs flauw als ik opsta om naar de wc te gaan. Ik zie de klok op mijn computerscherm, en merk dat het uren later is dan ik dacht. Dat ik al uren niks gedronken of gegeten heb. Mijn rug is stijf, mijn nek doet zeer. Ik probeer zo snel mogelijk naar huis te komen, waar ik vaak bezweet aankom en misselijk ben, soms zelf moet overgeven.

De uren na een hyperfocus zijn gericht op herstellen. Ik heb in een paar uur de energie voor de hele dag gebruikt, en kan verder niks meer. Dit is de reden dat ik hyperfocus moet voorkomen, signalen moet herkennen en mezelf moet stoppen. Dat ik wekkertjes moet zetten die ervoor zorgen dat ik even pauze neem, even wat water ga drinken of even een klein stukje ga lopen. Want zodra ik dat doe, verbreek ik de hyperfocus. Het lastige blijft, dat de hyperfocus altijd zo aantrekkelijk is. En elke keer als het me meetrekt, denk ik dat ik heus wel op tijd zal stoppen, niet zo ver over mijn grenzen zal gaan dat ik ineens weer helemaal op ben. Éven een paar uur erin meegaan, omdat het zo lekker voelt en ik mijn beste werk verzet in een hyperfocus. Maar op tijd stoppen blijft lastig. Een pop-up laat me weten dat het tijd is om een korte pauze te nemen, maar die klik ik weg. Nog iets langer, dan stop ik echt. Maar stoppen kan niet. Ik móet nog even dit opzoeken, nog even dat uitrekenen. Nog even die analyse doen en dit daaraan koppelen en deze test uitvoeren en… Waarom is de collega die tegenover me zat weg? Heb ik dat nou echt niet gemerkt? Is het al zo laat?! En daar gingen we weer. Meegesleurd, niks meer gemerkt.

Flow en hyperfocus. Het lijkt zo op elkaar, zeker voor de buitenstaander. Die zegt wel eens jaloers dat ze zouden willen dat zij zo snel en gefocust konden werken als ik. Zij willen ook wel eens zo in de flow raken… Maar flow is geen hyperfocus. Bij flow ben jij in control, bij hyperfocus verlies je de controle. Maar het voelt zo lekker, tot de crash.

Ik ben heel benieuwd of en hoe andere autisten hyperfocus ervaren. Herkennen jullie dit? En hebben jullie er ook zo’n tegenstrijdige relatie mee?

Ook interessant

2 reacties

  1. Ik ken eigenlijk maar een handvol voorbeelden uit mijn eigen leven hiervan. Zoals de keer dat ik ineens alleen in het schoollokaal was, ik had helemaal niet gemerkt dat de rest van de klas naar zwemles ging! Tegenwoordig kom ik het nooit meer tegen, en dat vind ik best jammer, ik mis het om zo erg in iets op te gaan dat ik mijn omgeving vergeet. Maar nu ik bij jou lees wat de gevolgen kunnen zijn, moet ik er misschien wel gewoon blij mee zijn, dat het bij mij zo weinig voorkomt.

    1. Bedankt voor je reactie, Corina!
      Helemaal ergens in opgaan is inderdaad heerlijk, ik snap dat je dat gevoel mist! Alleen zo jammer als je zelf niet de controle in handen hebt om te stoppen wanneer je wilt… Bij mij blijft het ook echt een tweestrijd tussen het een fijn gevoel vinden en de gevolgen (maar ja, die komen pas achteraf…).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *